Ψηφίδα–ψηφίδα προς το Θείο: Ο Γιάννης Παπαδόπουλος μιλά για την τέχνη της αγιογραφίας με ψηφιδωτό
Πίσω από κάθε αγιογραφία κρύβονται δεκάδες ψηφίδες πίστης, τέχνης και προσωπικής έμπνευσης. Ο καλλιτέχνης Γιάννης Παπαδόπουλος μιλά για τη διαδρομή του, τη σχέση του με το ιερό και τη διαδικασία δημιουργίας των έργων του.
Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να στραφείτε στην τέχνη της αγιογραφίας με ψηφιδωτό;
Πάντα μου άρεσε σαν τέχνη, μου αρέσει και η πολύπλοκη διαδικασία της δημιουργίας του, αλλά πάνω απ΄ όλα το βλέπω σαν χρέος να επαναφέρουμε στην πατρίδα μας το ψηφιδωτό στη θέση που ιστορικά του ανήκει, επειδή είναι μια καθαρά Ελληνική τέχνη, γιατί το μεγαλύτερο κομμάτι της παγκόσμιας ιστορίας του ψηφιδωτού ανήκει στην Ελλάδα.
Μπορείτε να μας περιγράψετε τα υλικά που επιλέγετε και γιατί;
Συνήθως επιλέγω τα υλικά ανάλογα με το θέμα, αλλά και το που θα τοποθετηθεί το κάθε έργο. Χρησιμοποιώ και μάρμαρα και κεραμικές ψηφίδες και σμάλτα, αλλά αν το έργο πρόκειται να τοποθετηθεί σε εξωτερικό χώρο προτιμώ τα σμάλτα, λόγω της σταθερότητας του χρώματος που παρουσιάζουν και της αντοχής τους στις ατμοσφαιρικές συνθήκες και στην ατμοσφαιρική ρύπανση.
Υπάρχουν άνθρωποι ή μορφές που σας εμπνέουν και καθορίζουν τον τρόπο που δημιουργείτε;
Ναι, αλλά αυτό δεν μπορώ να το προσδιορίσω, επειδή η έμπνευση είναι απρόβλεπτη. Έρχεται μόνη της, χωρίς να ρωτήσει. Για παράδειγμα, μπορεί να με εμπνεύσει ένα τοπίο, μια εικόνα, μια ιστορία αλλά και ο βίος ενός αγίου, αν πρόκειται για εκκλησιαστικό έργο, αλλά αυτό σχεδόν πάντα είναι αυθόρμητο και απρόβλεπτο.
Πόσο πιστεύετε ότι η σημερινή εποχή και τα γεγονότα γύρω σας επηρεάζουν τη διαδικασία της δημιουργίας σας;
Πάντα οι εικαστικές τέχνες επηρεάζονταν από τις εικόνες που μας τροφοδοτεί η επικαιρότητα, οπότε ένα μέρος της έμπνευσης αντλείται από εκεί. Αυτό ισχύει σε ότι αφορά την ελεύθερη δημιουργία. Σε ότι αφορά το καθαρά αγιογραφικό κομμάτι, η επίδραση της τρέχουσας επικαιρότητας πάλι υφίσταται, αλλά σε μικρότερο βαθμό.
Ποιο είναι το πιο σημαντικό μήνυμα ή συναίσθημα που θέλετε να μεταφέρετε μέσα από τις αγιογραφίες σας με ψηφιδωτό;
Η Ορθόδοξη εικόνα, είτε ως ζωγραφικό, είτε ως ψηφιδωτό έργο, πρέπει να έχει ως σκοπό το να διευκολύνει την επικοινωνία του ανθρώπου με το Θείο. Αυτή η επικοινωνία μπορεί να είναι είτε ευχαριστηριακή, είτε παρακλητική, είτε δοξολογική. Όσοι ασχολούμαστε με την αγιογραφία, οφείλουμε με την ποιότητα των έργων μας να διευκολύνουμε την έκφραση αυτών των συναισθημάτων και ο ασφαλέστερος δρόμος για να το πετύχουμε αυτό, είναι μέσα από την Ορθόδοξη παράδοση.
Κοιτώντας πίσω στην πορεία σας, ποιο έργο ή στιγμή της δημιουργίας σας θεωρείτε πιο καθοριστική για την εξέλιξη σας;
Καθοριστικότερο έργο είναι ο ψηφιδωτός δικέφαλος αετός, που σήμερα βρίσκεται στην είσοδο του Ιστορικού Μουσείου, στο νέο γήπεδο της ΑΕΚ. Είναι το έργο που έκανε το εργαστήρι μας γνωστό σε όλη την Ελλάδα. ΄Όμως αν αναφερθούμε στις στιγμές, πιστεύω ότι σημαντικότερη στιγμή ήταν η γνωριμία μου με τον Νίκο το Στεργίου, που ήταν ο άνθρωπος που με μύησε στον κόσμο του ψηφιδωτού.
Ποια όνειρα ή στόχους έχετε για την τέχνη σας στο μέλλον; Υπάρχουν νέα πρότζεκτ που σας ενθουσιάζουν;
Οι στόχοι μου και τα όνειρα μου συνοψίζονται στο να είμαι καλά και να δημιουργώ, μέχρι το τέλος της ζωής μου. Κάθε νέο έργο είναι πάντα μια πρόκληση στο πως θα απεικονισθεί καλύτερα μια στιγμή έμπνευσης. Μεγάλα πρότζεκτ δεν ονειρεύομαι, γιατί συνήθως έρχονται μόνα τους. Δεν πας εσύ σ΄ αυτά, αλλά αυτά έρχονται και σε βρίσκουν.
Βλέπουμε ότι συμπορεύεστε με τη σύζυγό σας την Όλγα και στην τέχνη. Αυτό πόσο επηρεάζει την τέχνη σας και τη ζωή σας;
Στην τέχνη έχει ο κάθε ένας το δικό του κομμάτι. Η κοινή ενασχόληση με την τέχνη σίγουρα έχει σαν αποτέλεσμα να περνάμε πολύ περισσότερο χρόνο μαζί, αλλά γίνεται με απόλυτη συνεργασία, χωρίς τριβές και εντάσεις.
Έχετε επιλέξει για έδρα σας, ένα μικρό χωρίο στο Βόϊο. Τη Δάφνη. Πως γίνεται ένα επώνυμο ζευγάρι εικαστικών να επιλέξει ένα μέρος μακριά από την επικαιρότητα;
Στόχος μας είναι να κάνουμε περισσότερο γνωστή τη Δάφνη, μέσω της τέχνης μας. Η Δάφνη είναι ένα πανέμορφο μέρος και η επιλογή μας είναι ένα χρέος προς τον τόπο της καταγωγής μου. Δεν αισθανόμαστε όμως μακριά από την επικαιρότητα, επειδή μέσω του διαδικτύου αναπληρώνουμε ένα μέρος από αυτό το έλλειμμα.
Είσαστε εκθεσιακός καλλιτέχνης. Βλέπουμε ότι έχετε κάνει πάνω από 20 ατομικές εκθέσεις και κάποιες από αυτές σε σημαντικούς εκθεσιακούς χώρους. Μάλιστα τα τελευταία χρόνια κάνετε από κοινού εκθέσεις, με τη σύζυγό σας. Με τι κριτήρια επιλέγετε το που θα κάνετε εκθέσεις;
Πάντα έχουμε προσκλήσεις από φορείς, προκειμένου να συμμετέχουμε με εκθέσεις σε εκδηλώσεις τους. Έτσι η επιλογή συνήθως γίνεται μέσα από προσκλήσεις που μας έχουν γίνει, ανάλογα με το κατά πόσον υπάρχει και σε μας η δυνατότητα να ανταποκριθούμε σ΄ αυτές.
Χρειάζεται κάποια ειδική προετοιμασία, προκειμένου να αγιογραφήσει κάποιος μια εικόνα; Ξέρουμε ότι οι παλιότεροι αγιογράφοι ξεκινούσαν με προσευχή.
Επιβάλλεται ο αγιογράφος να ξεκινάει με προσευχή, και παλιότερα και σήμερα και πάντα. Ο αγιογράφος δεν ζωγραφίζει απλά, αλλά δημιουργεί ένα προσκυνητό αντικείμενο. Στην εικόνα που θα δημιουργήσει, κάποιος θα προστρέξει είτε για να ευχαριστήσει, είτε για να παρακαλέσει, είτε για να δοξολογήσει το εικονιζόμενο πρόσωπο. Αυτό αυξάνει την υποχρέωση του αγιογράφου απέναντι στο έργο που κάνει και για να μπορέσει να ανταποκριθεί καλύτερα είναι αναγκαία η επίκληση της θείας χάριτος με την προσευχή.
Βιογραφικό Γιάννη Παπαδόπουλου
Ο Γιάννης Παπαδόπουλος γεννήθηκε στη Δάφνη Βοΐου το 1962 και κατοικεί μόνιμα στην Πτολεμαΐδα. Αποφοίτησε από το Γυμνάσιο και το Λύκειο Τσοτυλίου το 1977 και το 1980 αντίστοιχα. Είναι απόφοιτος της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων (αποφοίτησε το 1984), της Σχολής Τεχνικής Εκπαίδευσης Αξιωματικών Μηχανικού (Πολιτικός Μηχανικός Δομικών Έργων – αποφοίτησε το 1993), του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών του Δημοκρίτειου Πολυτεχνείου Θράκης (αποφοίτησε το 1997) και της Ανωτάτης Σχολής Παιδαγωγικής και Τεχνικής Εκπαίδευσης (αποφοίτησε το 2005).
Είναι παντρεμένος με την Όλγα Κοσκερίδου, με την οποία τα τελευταία χρόνια συμπορεύονται και στην τέχνη, και πατέρας δύο παιδιών, της Μαρίας και του Χρυσοβαλάντη.
Υπηρέτησε στον Ελληνικό Στρατό από το 1980 μέχρι το 2006, όταν και αποστρατεύθηκε μετά από αίτησή του. Διετέλεσε επίσης καθηγητής στο ΤΕΙ Κοζάνης από το 2006 έως το 2011 καθώς και προϊστάμενος του Τμήματος ΠΑΜ-ΠΣΕΑ της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Κοζάνης, απ΄ όπου παραιτήθηκε το 2010.
Η ενασχόλησή του με τις καλές τέχνες ξεκίνησε το 1998. Δάσκαλοί του στην αγιογραφία ήταν ο Δημήτρης Βάσσος, ο Κωνσταντίνος Ξενόπουλος, ο Δήμος Τριανταφυλλίδης και ο Δημήτρης Λυκούδης και στο Ψηφιδωτό ο Νίκος Στεργίου. Ασχολείται με το ψηφιδωτό, την αγιογραφία και με τα εγχάρακτα (ξυλόγλυπτα σε μορφή ψηφιδωτού, που είναι δημιουργία δικής του επινόησης) καθώς και με την ζωγραφική. Έχει κάνει 24 ατομικές εκθέσεις σε πολλά μέρη της Ελλάδας (Στο Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο Θεσσαλονίκης, στο Μουσείο Βαλκανικών Πολέμων, στη Λέσχη Αξιωματικών Θεσσαλονίκης, στην Πρώτη Βουλή των Ελλήνων στο Ναύπλιο, στον εκθεσιακό χώρο Βeau Rivage στο Λουτράκι, στην Κοζάνη, στην Πτολεμαΐδα, στα Γρεβενά, στη Σιάτιστα, στη Νεάπολη, στο Τσοτύλι, στη γενέτειρά του τη Δάφνη κ.τ.λ.) και συμμετείχε σε περίπου 50 ομαδικές.
Έργα του βρίσκονται στην εκκλησία του Αη Γιώργη στη Μυχού της Λέσβου, στον Άγιο Ιωάννη τον Ελεήμονα στη Θεσσαλονίκη, στον Άγιο Παντελεήμονα (Μεσογείων και Κατεχάκη στην Αθήνα), στον Άγιο Αθανάσιο Τσοτυλίου, στον Αη Γιώργη στο Μιντιλόγλι Αχαΐας, στον Ι.Ν. Φωτολίβους Δράμας, στον Άγιο Δημήτριο στο Χατζή Μεσσηνίας, στον Άγιο Νεκτάριο στο Άστρος Κυνουρίας, στον Άγιο Δημήτριο Δάφνης, στον Άγιο Ιωάννη Σκάρφειας Φθιώτιδας, στον Ι.Ν. Αγίου Νεκταρίου στα Πηγάδια Ξάνθης, στον Ι.Ν. Προφήτου Ηλιού στα Πηγάδια Ξάνθης, στον Άγιο Αθανάσιο Αγιάσματος, στην Ι.Μ. Αγ. Κυπριανού και Ιουστίνης στον Πύργο Ηλείας, στον Ι.Ν. Αγίου Θεοδώρου της Ζώνης Βοΐου, στον Ι.Ν. Αγίων Αναργύρων Βοΐου, Στον Ι.Ν. Αγίου Δημητρίου στα Λεχαινά Ηλείας καθώς και σε ιδιωτικές συλλογές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Επίσης έχει κατασκευάσει μαζί με την σύζυγό της, το ψηφιδωτό έμβλημα της Α.Ε.Κ., που κοσμεί την είσοδο του Ιστορικού Μουσείου, στο νέο γήπεδο της αθηναϊκής ομάδας.
Διετέλεσε πρόεδρος του Συλλόγου Φίλων Εικαστικών Τεχνών Εορδαίας για τρεις συνεχόμενες θητείες. Είναι επίσης μέλος του Συλλόγου Ζωγράφων Θεσσαλονίκης και Βορείου Ελλάδος. Έχει διδάξει το αντικείμενο του ψηφιδωτού στα εργαστήρια του Συλλόγου Φίλων Εικαστικών Τεχνών Εορδαίας και στα σεμινάρια των Δήμων Βοϊου, Εορδαίας και Πτολεμαΐδας καθώς και της Διεθνούς Συνεργασίας για τον Πολιτισμό και τις Τέχνες «Μέθεξη».
Ασχολείται με την αγιογραφία, το ψηφιδωτό και τα εγχάρακτα ψηφιδωτά, που είναι δημιούργημα δικής του επινόησης και γίνονται με τη χάραξη ξύλινων επιφανειών, οι οποίες αποκτούν εικόνα ψηφιδωτού.
